De wraak van Jip & Janneke

De 'hoge heren' en het 'klootjesvolk'. Wie snapt wie nou eigenlijk niet?

Wat was het eerste wat je dacht toen politici elkaar begonnen te beconcurreren over wie het beste in “klip-en-klare Jip-en-Janneke taal” met het gewone volk kon communiceren? Niet dat deze mensen je serieus nemen, toch? Stel deze vraag gerust aan relaties die je tegenkomt. Weinigen zullen je zeggen dat ze blij waren dat er eindelijk mensen in Den Haag zitten die hen aanspreken als de randdebiel die ze zichzelf vinden. Bij mij rijst in ieder geval de vraag of de adviseurs en tekstschrijvers van deze bewindslieden net zo ver af staan van wat jij en ik echt willen, als hun politiek bedrijvende klanten (of dat ze misschien stiekem voor de tegenpartij werken). Want één van de grootste menselijke behoeften is simpelweg om serieus genomen te worden. Natuurlijk druist het overdreven gebruik van moeilijk, politiek jargon daar ook tegen in, maar het tegenovergestelde is zelfs nog vele malen erger. De onderliggende, ontvangen boodschap – en misschien zelfs de waarheid - is duidelijk: “Als je tegen mijn ideeën bent, kan dat alleen maar liggen aan het feit dat je mijn superieure denkwijze niet kunt volgen. Je bent immers te dom om uit redelijke overweging tegen mij te zijn. Maar laat me eens op jouw niveau afzakken. Dan proberen we het gewoon opnieuw…” De betreffende bewindslieden werden in de maanden die volgden door het electoraat afgestraft voor hun arrogantie. Natuurlijk valt het te betwijfelen of ze hun les geleerd hebben. Toch staat dit staaltje van ‘bodempraat’ niet op zichzelf. Hoe vaak hebben we zelf dat vernederende gevoel meegemaakt wanneer we in onze eigen organisatie ver beneden ons verstandsniveau werden aangesproken? Of pijnlijker: wanneer doen we dit zelf?

Eén ding hebben alle gevallen waarin dit gebeurt met elkaar gemeen; er is zich een soort crisissituatie aan het ontwikkelen en de reactie van de mensen valt allerminst te voorspellen. Als we ons er niet actief bewust van zijn, sluipt het volgende proces met de dag dieper in onze communicatie: Onbewust beginnen we onze uitingen af te stemmen op die mensen van wie we het meeste tegengas verwachten. De mogelijkheid dat de grootste, gemene deler van de ontvangers bestaat uit intelligente mensen die het beste met ons en het bedrijf voorhebben, wordt in ons hoofd langzaam maar zeker naar de achtergrond geschoven. Vervolgens worden we nog minder communicatief als we de crisis gaan afzwakken ‘om de mensen te beschermen’. Dit laatste leidt meestal tot een onontkomelijke spiraal omlaag. De grootste schreeuwers stellen onze eerlijkheid aan de kaak (maar dat doen ze altijd al uit automatisme wanneer ze bang zijn). Maar door onze ‘withholds’, beschadigen we zelf onze echte integriteit en zijn we hier extra gevoelig voor. Vervolgens gaan we denken dat onze toehoorders niet door hebben dat we veel meer op onze woorden letten. Dit maakt alle mensen – ja, ook die individuen die normaliter helemaal aan onze kant staan - nog nieuwsgieriger en vooral kritischer. Rond dit stadium, met al zijn bijbehorende spanningen, slaat het gevoel toe dat er maar bitter weinig mensen zijn die ons begrijpen. De ‘Goeien’ lijken veel teveel naar de ‘Kwaaien’ te luisteren en ze zouden toch beter moeten weten. Dat we zelf het vertrouwen aan het verkwanselen zijn, komt op dat moment niet meer in ons op. Voor je het weet, zit je ‘s avonds thuis in je werkkamer je voor te bereiden op die speech – of erger nog: die mail - waarin je voor eens en altijd de geruchten te lijf gaat. En vlak voor het slapen kijk je naar een scherm vol holle, geruststellende, doch inzet en begrip vragende containerbegrippen, vervat in een boel ‘Jip-en-Janneke’ taal. Daarom: blijf communicatief ondanks de gevolgen! Zodra je merkt dat bovenstaand proces zich bij jou of de jouwen begint te manifesteren, wordt dan nog communicatiever! Dit zijn de momenten om terug te denken aan wat je voelde toen iemand besloot om JOU niet serieus te nemen, zogenaamd om je te ‘beschermen’. En als je het geluk hebt gehad om dat nooit mee te maken: denk dan aan die onfortuinlijke politici.

Arnold Blits
directeur Blits Group

Terug naar Columns.